Bên thua không đủ tiền trả một lần có thể đề nghị bên thắng cho trả dần, và hai bên có thể lập thoả thuận về lịch, cách trả, thậm chí giảm một phần lãi. Điểm mấu chốt cho bên thắng là viết thoả thuận sao cho nó chỉ điều chỉnh cách thực hiện phán quyết, không thay thế phán quyết, để nếu bên thua lỡ hẹn thì vẫn yêu cầu thi hành được phần còn lại.
Thoả thuận trả dần là lối ra thực tế cho rất nhiều vụ trọng tài nhỏ: bên thắng thu được tiền mà không tốn thời gian, chi phí của thủ tục thi hành án; bên thua giữ được dòng tiền để tiếp tục hoạt động. Nhưng thoả thuận viết vội có thể gây hại cho cả hai. Bài này hướng dẫn các điều khoản nên có, những câu chữ nên tránh, và cách xử lý khi một bên không giữ lời.
Vì sao trả dần thường có lợi cho cả hai bên
Với bên thắng, phán quyết là quyền đòi tiền, còn tiền về tài khoản mới là kết quả. Nếu bên thua thật sự khó khăn, yêu cầu cưỡng chế thi hành có thể kéo dài, chi phí phát sinh, và cuối cùng thu được ít hơn so với một lịch trả mà bên thua tự nguyện thực hiện. Trả dần cũng giữ được khả năng làm ăn tiếp với nhau, điều không hiếm trong các ngành hẹp như vật liệu xây dựng, nông sản, vận tải.
Với bên thua, thoả thuận trả dần giúp chủ động dòng tiền, tránh việc tài sản bị kê biên ảnh hưởng tới hoạt động, và có thể thương lượng giảm một phần lãi chậm trả để đổi lấy việc trả gốc đúng hẹn. Quan trọng hơn, nó cho thấy thiện chí, điều có ích nếu sau này hai bên còn phải làm việc với nhau hoặc với cơ quan thi hành án.
Pháp luật thi hành án dân sự cũng tôn trọng thoả thuận của các bên về thời gian, phương thức thi hành, miễn thoả thuận không trái pháp luật và đạo đức xã hội. Nói cách khác, trả dần không phải là một ngoại lệ phải xin phép, mà là một cách thực hiện phán quyết mà luật cho phép các bên tự chọn.
Thoả thuận trả dần nên có những gì
Dưới đây là các điều khoản cốt lõi. Mỗi vụ có thể cần thêm điều khoản riêng, nhưng thiếu một trong các điều khoản này thường dẫn tới tranh cãi về sau.
- Dẫn chiếu phán quyết: số hiệu, ngày ban hành, hội đồng hoặc trung tâm trọng tài, và câu khẳng định rõ thoả thuận này chỉ quy định cách thực hiện nghĩa vụ trong phán quyết.
- Tổng số tiền còn phải trả tại ngày ký, chia rõ gốc, lãi đã phát sinh, chi phí trọng tài phải hoàn trả.
- Lịch trả: số đợt, số tiền mỗi đợt, ngày đến hạn, tài khoản nhận.
- Khoản trả đầu tiên ngay khi ký hoặc trong vài ngày, làm bằng chứng thiện chí.
- Ưu đãi có điều kiện: nếu bên thắng giảm lãi, ghi rõ việc giảm chỉ có hiệu lực khi bên thua trả đủ đúng hạn tất cả các đợt.
- Điều khoản lỡ hẹn: chậm quá bao nhiêu ngày thì toàn bộ số còn lại đến hạn ngay, ưu đãi bị huỷ, và bên thắng có quyền yêu cầu thi hành phần còn lại theo phán quyết.
- Biện pháp bảo đảm nếu có: bảo lãnh của người khác, thế chấp tài sản, cầm cố hàng hoá, theo đúng thủ tục luật định cho từng loại.
- Chữ ký người có thẩm quyền của cả hai bên, kèm giấy uỷ quyền nếu người ký không phải người đại diện theo pháp luật.
Câu khẳng định "thoả thuận này không thay thế phán quyết" quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Thiếu câu này, bên thua có thể lập luận rằng nghĩa vụ cũ đã được thay bằng nghĩa vụ mới, và bên thắng mất đi lợi thế của một phán quyết chung thẩm.
Câu chữ nên dùng và nên tránh
Vài cách viết nhìn qua giống nhau nhưng hệ quả rất khác. Bảng dưới gom những cặp hay gặp.
| Nên viết | Nên tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| Bên B thực hiện nghĩa vụ theo phán quyết bằng cách trả theo lịch dưới đây | Hai bên thống nhất thay nghĩa vụ theo phán quyết bằng nghĩa vụ mới | Câu thứ hai có thể bị hiểu là thay thế nghĩa vụ |
| Bên A đồng ý không yêu cầu phần lãi nếu bên B trả đủ đúng hạn tất cả các đợt | Bên A đồng ý miễn toàn bộ lãi | Miễn vô điều kiện thì lỡ hẹn cũng không đòi lại được lãi |
| Bên A xác nhận đã nhận đủ khi nhận đợt cuối | Bên A xác nhận không còn tranh chấp ngay khi ký | Xác nhận sớm làm mất quyền khi bên B không trả |
| Nếu chậm quá số ngày đã thoả thuận, toàn bộ số còn lại đến hạn | Nếu chậm, hai bên sẽ thương lượng lại | Câu thứ hai không cho bên A công cụ nào |
Nếu không chắc về câu chữ, đây là văn bản đáng để luật sư đọc trước khi ký. Một giờ rà soát có thể tránh được cả một vòng tranh chấp mới.
Lời khuyên riêng cho từng phía
Bên thắng: đừng nhận lời hứa không có lịch. Lời hứa "cuối tháng trả" mà không có văn bản, không có khoản trả đầu, thường là cách kéo thời gian. Yêu cầu văn bản và khoản trả đầu tiên.
Bên thắng: theo dõi thời hiệu. Trong lúc chờ bên thua trả dần, thời hiệu yêu cầu thi hành vẫn có thể đang chạy. Cách tính thời hiệu khi các bên có thoả thuận về thời hạn thi hành cần kiểm theo luật thi hành án dân sự hiện hành; với khoản tiền lớn, hỏi luật sư để không để lỡ.
Bên thua: chỉ hứa điều làm được. Lịch trả quá tham vọng rồi lỡ hẹn ở đợt thứ hai sẽ làm mất ưu đãi và mất niềm tin. Nên đề xuất lịch thực tế, dựa trên dòng tiền thật.
Bên thua: giữ biên nhận từng đợt. Mỗi lần chuyển tiền, ghi rõ nội dung là trả theo thoả thuận thi hành phán quyết số nào, đợt mấy. Giữ chứng từ ngân hàng cho tới khi có văn bản xác nhận đã trả đủ.
Cả hai: báo sớm khi có thay đổi. Nếu biết sẽ chậm một đợt, bên thua nên báo trước bằng văn bản và đề xuất cách bù. Bên thắng có thể chấp nhận một lần điều chỉnh, nhưng nên ghi thành phụ lục, không chỉ trao đổi miệng.
Khi bên thua lỡ hẹn
Nếu thoả thuận đã viết đúng, bên thắng có trình tự xử lý rõ ràng.
- Ghi nhận việc lỡ hẹn: ngày đến hạn, số tiền chưa nhận, bằng sao kê tài khoản.
- Gửi thông báo bằng văn bản theo điều khoản lỡ hẹn, nêu số tiền còn lại đã đến hạn toàn bộ và ưu đãi đã hết hiệu lực.
- Cho một thời hạn ngắn để bên thua phản hồi, nếu thoả thuận có quy định.
- Tính lại số tiền còn phải thi hành theo phán quyết, trừ các khoản đã nhận.
- Chuẩn bị hồ sơ yêu cầu thi hành phần còn lại: phán quyết, với trọng tài vụ việc thì văn bản thông báo kết quả đăng ký, thoả thuận trả dần, bằng chứng các khoản đã nhận, thông báo lỡ hẹn.
- Gửi yêu cầu tới cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền; chi tiết thủ tục thi hành án là bước sau, nên có luật sư hoặc người làm nghề hỗ trợ.
Ví dụ giả định: một công ty cung cấp thức ăn chăn nuôi ở Tây Ninh đồng ý cho trang trại trả dần sáu đợt, kèm điều khoản chậm quá mười ngày thì toàn bộ đến hạn. Trang trại trả ba đợt rồi ngừng. Nhờ thoả thuận viết rõ, công ty chỉ việc gửi thông báo và yêu cầu thi hành phần còn lại, không phải tranh cãi về việc nghĩa vụ cũ còn hay không.
Trả dần khi đơn huỷ đang chờ toà xét
Có trường hợp bên thua đã nộp đơn yêu cầu huỷ, rồi trong lúc chờ lại muốn thương lượng trả dần. Đây là tình huống cần cẩn thận hơn, vì thoả thuận phải xử lý cả số phận của đơn huỷ. Cách làm thường gặp là ghi rõ bên thua rút đơn yêu cầu huỷ trong một thời hạn ngắn sau khi ký, và thoả thuận chỉ có hiệu lực đầy đủ khi toà đã đình chỉ việc xét đơn.
Bên thắng không nên chấp nhận một thoả thuận trả dần mà đơn huỷ vẫn treo, vì khi đó bên thua vừa được giãn lịch trả, vừa giữ cơ hội làm mất hiệu lực phán quyết. Bên thua, ngược lại, nên chỉ rút đơn khi đã chắc rằng mình thực hiện được lịch trả đã ký, vì rút đơn rồi thì thời hạn yêu cầu huỷ gần như chắc chắn đã qua.
Khi nào nên có luật sư
Với khoản tiền nhỏ và quan hệ hai bên còn tốt, doanh nghiệp có thể tự soạn thoả thuận dựa trên các điều khoản ở trên. Với khoản tiền lớn, có biện pháp bảo đảm bằng tài sản, có nhiều bên tham gia như người bảo lãnh, hoặc khi bên thua có dấu hiệu khó khăn nghiêm trọng, nên có luật sư soạn hoặc rà soát.
Biện pháp bảo đảm như thế chấp tài sản có thủ tục riêng, có trường hợp cần đăng ký, và nếu làm sai có thể không đối kháng được với người thứ ba. Đây là chỗ một lỗi nhỏ có thể làm mất giá trị của cả thoả thuận.
Nếu bạn muốn biết thoả thuận dự kiến có lỗ hổng nào trước khi ký, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, gửi kèm phán quyết và bản nháp thoả thuận. Câu hỏi càng cụ thể, như "điều khoản lỡ hẹn này có đủ để yêu cầu thi hành phần còn lại không", thì câu trả lời càng dùng được.
Câu hỏi thường gặp
Thoả thuận trả dần có làm mất hiệu lực của phán quyết không?
Không, nếu thoả thuận được viết là cách thực hiện nghĩa vụ trong phán quyết. Nên ghi rõ thoả thuận không thay thế phán quyết và bên thắng giữ quyền yêu cầu thi hành phần còn lại khi bên thua vi phạm.
Bên thắng có bắt buộc phải chấp nhận cho trả dần không?
Không. Bên thắng có quyền yêu cầu thi hành đúng phán quyết. Chấp nhận trả dần là lựa chọn thương mại, nên cân nhắc khả năng thu hồi thực tế và chi phí của thủ tục thi hành.
Có nên giảm lãi để bên thua trả nhanh không?
Có thể, nếu việc giảm giúp thu về nhanh và chắc hơn. Nên ghi việc giảm lãi là có điều kiện, chỉ có hiệu lực khi bên thua trả đủ đúng hạn tất cả các đợt; lỡ hẹn thì lãi được tính lại theo phán quyết.
Thoả thuận trả dần có cần công chứng không?
Thoả thuận trả tiền thông thường không bắt buộc công chứng. Tuy vậy, nếu kèm biện pháp bảo đảm như thế chấp nhà đất, phần bảo đảm có thể phải công chứng và đăng ký theo quy định. Nên hỏi người làm nghề cho từng loại tài sản.
Đã có thoả thuận trả dần thì có còn yêu cầu thi hành được không?
Được, khi bên thua vi phạm thoả thuận và thoả thuận giữ nguyên quyền yêu cầu thi hành của bên thắng. Hồ sơ yêu cầu nên kèm thoả thuận, bằng chứng các khoản đã nhận và thông báo vi phạm.
Bên thua trả xong thì bên thắng cần làm gì?
Lập văn bản xác nhận đã nhận đủ và nghĩa vụ theo phán quyết đã hoàn thành, do người có thẩm quyền ký. Văn bản này bảo vệ bên thua khỏi bị đòi lại và giúp hai bên khép hồ sơ sạch sẽ.