Khi bên thua nộp đơn yêu cầu huỷ phán quyết trọng tài, toà án sẽ thông báo cho bên thắng, và bên thắng có quyền gửi ý kiến bằng văn bản, tham gia phiên họp xét đơn để bảo vệ phán quyết. Việc yêu cầu thi hành thường phải chờ kết quả xét đơn, nên giai đoạn này đòi hỏi bên thắng vừa phản hồi tốt ở toà, vừa giữ thế trong quan hệ với bên thua.
Nhiều doanh nghiệp nhỏ coi phán quyết là đã xong việc nên khi nhận thông báo của toà thì bất ngờ, phản ứng vội hoặc để mặc. Cả hai đều không tốt. Bài này đi qua các việc bên thắng cần làm từ lúc nhận thông báo tới khi có quyết định của toà, kể cả kịch bản xấu nhất là phán quyết bị huỷ. Phần lớn công việc là đọc lại hồ sơ cũ thật kỹ, vì câu trả lời cho hầu hết các lập luận của bên thua đã nằm sẵn trong biên bản và thư từ của quá trình trọng tài.
Từ khi nhận thông báo: những việc làm ngay
Thông báo của toà thường có thời hạn để bạn gửi ý kiến. Ghi ngay mốc này và làm theo thứ tự.
- Ghi ngày nhận thông báo và thời hạn gửi ý kiến ghi trong thông báo.
- Xin bản sao đơn yêu cầu huỷ và tài liệu kèm theo nếu chưa nhận được đủ.
- Kiểm ngày bên thua nộp đơn so với ngày họ nhận phán quyết, xem đơn có nộp trong thời hạn luật định không. Nếu nghi quá hạn, đưa vào ý kiến.
- Gom lại bộ hồ sơ tố tụng trọng tài: biên bản phiên họp, thư từ với hội đồng, các bản trình bày, chứng cứ.
- Liên hệ luật sư đã theo vụ trọng tài, vì họ nắm diễn biến tố tụng tốt nhất.
- Báo nội bộ rằng việc thi hành sẽ chậm lại, để kế toán và người quản lý điều chỉnh kỳ vọng dòng tiền.
Nếu thông tin liên lạc với hội đồng trọng tài hoặc trung tâm còn, hãy hỏi xem họ có nhận được thông báo của toà không; với trọng tài quy chế, trung tâm có thể cung cấp hồ sơ vụ việc theo yêu cầu của toà.
Đọc đơn của bên thua: phân loại từng lập luận
Đọc đơn với một câu hỏi duy nhất: mỗi lập luận đang chạm tới căn cứ huỷ nào trong luật, hay chỉ là yêu cầu xét lại nội dung? Hãy kẻ một bảng hai cột cho riêng bạn. Cột trái chép lập luận, cột phải ghi "căn cứ luật định" hoặc "nội dung tranh chấp".
Với lập luận thuộc nội dung tranh chấp, ý kiến phản hồi chỉ cần chỉ ra rằng toà không xét lại nội dung, không cần tranh luận lại. Với lập luận chạm tới căn cứ thật, như thủ tục thông báo, thành phần hội đồng, thẩm quyền, hãy dùng hồ sơ để chứng minh thủ tục đã diễn ra đúng: thư thông báo có bằng chứng gửi, biên bản có chữ ký các bên, ý kiến của chính bên thua trong tố tụng.
Một chi tiết thường giúp bên thắng: nếu bên thua biết vi phạm thủ tục trong lúc tố tụng mà không phản đối trong thời hạn, quyền phản đối có thể đã mất. Tìm trong biên bản xem bên thua có từng nêu vấn đề đó không. Nếu có, xem hội đồng đã xử lý ra sao; nếu không, đây là điểm đáng đưa vào ý kiến.
Ý kiến gửi toà nên có gì
Ý kiến bằng văn bản của bên thắng nên ngắn, có cấu trúc, mỗi điểm bám vào hồ sơ. Dưới đây là các phần thường có.
- Thông tin các bên, số hiệu phán quyết, thông tin vụ việc toà đang thụ lý.
- Ý kiến về thời hạn nộp đơn, nếu có dấu hiệu quá hạn.
- Phản hồi từng căn cứ bên thua nêu, theo đúng thứ tự trong đơn, kèm chứng cứ.
- Chỉ ra những phần trong đơn thực chất là yêu cầu xét lại nội dung tranh chấp.
- Ý kiến về việc bên thua đã hoặc chưa phản đối trong tố tụng trọng tài.
- Đề nghị toà không chấp nhận yêu cầu huỷ.
- Danh mục tài liệu kèm theo, có đánh số để thẩm phán dễ tra.
Tránh viết dài về lý do bạn đúng trong tranh chấp. Toà không cần biết bạn đúng đến đâu, chỉ cần biết quá trình trọng tài có hợp pháp không.
Ví dụ giả định: phản hồi một đơn huỷ ba điểm
Công ty vận tải K ở Quảng Ninh thắng vụ đòi cước vận chuyển. Bên thuê vận chuyển nộp đơn huỷ với ba điểm: hội đồng không gửi thông báo phiên họp thứ hai, trọng tài viên do K chọn từng làm cố vấn cho K, và hội đồng tính sai tiền phạt chậm thanh toán.
Với điểm thứ nhất, K tìm trong hồ sơ và thấy thông báo phiên họp thứ hai được gửi tới đúng địa chỉ bên kia đã đăng ký, có phiếu báo phát; hơn nữa luật sư bên kia có mặt ở phiên họp đó và ký biên bản. Với điểm thứ hai, K kiểm lại và xác nhận trọng tài viên chưa từng có quan hệ tư vấn; bản cam kết vô tư mà trọng tài viên đã ký khi nhận chọn cũng nằm trong hồ sơ, và bên kia không phản đối gì trong suốt tố tụng. Với điểm thứ ba, K chỉ cần nêu rằng cách tính tiền phạt là nội dung tranh chấp, toà không xét lại.
Ý kiến của K gửi toà vì thế chỉ dài vài trang, mỗi điểm một đoạn, kèm phiếu báo phát, biên bản phiên họp và bản cam kết. Một ý kiến như vậy dễ đọc, dễ đối chiếu, và cho thẩm phán thấy rõ phần nào của đơn có căn cứ để xem xét, phần nào không.
Phiên họp xét đơn và một khả năng ít người biết
Phiên họp do hội đồng ba thẩm phán tiến hành. Các bên được triệu tập, trình bày ý kiến, trả lời câu hỏi. Bên thắng nên có mặt, hoặc có người đại diện được uỷ quyền hợp lệ, để không bỏ lỡ cơ hội phản bác.
Toà không xét xử lại tranh chấp. Câu hỏi của thẩm phán thường xoay quanh thủ tục, thẩm quyền, chứng cứ về căn cứ huỷ. Chuẩn bị trả lời ngắn, có tài liệu dẫn chiếu.
Có thể đề nghị toà tạm đình chỉ để hội đồng trọng tài khắc phục. Luật Trọng tài thương mại 2010 cho phép hội đồng xét đơn, khi có yêu cầu của một bên và việc khắc phục là khả thi, tạm đình chỉ việc xét đơn để hội đồng trọng tài tiến hành lại tố tụng nhằm loại bỏ căn cứ huỷ. Nếu bên thua chỉ ra một thiếu sót thủ tục có thật nhưng sửa được, bên thắng có thể cân nhắc đề nghị này thay vì để phán quyết bị huỷ.
Quyết định của toà là cuối cùng. Theo luật, quyết định của hội đồng xét đơn không bị kháng cáo theo thủ tục thông thường. Vì vậy phiên họp là cơ hội duy nhất, cần chuẩn bị kỹ.
Chuẩn bị người trình bày. Người trình bày ở phiên họp nên là người nắm hồ sơ tố tụng trọng tài, thường là luật sư đã theo vụ. Nếu giám đốc dự, nên thống nhất trước ai nói phần nào, tránh việc người đại diện doanh nghiệp quay sang tranh luận lại chuyện ai đúng ai sai trong hợp đồng, điều toà không xem xét và dễ làm loãng phần trả lời về thủ tục.
Giữ thế trong lúc chờ: tiền, quan hệ, thông tin
Trong thời gian toà xét đơn, bên thắng thường chưa thể yêu cầu thi hành. Điều này ảnh hưởng tới dòng tiền, nhất là với doanh nghiệp nhỏ. Hãy tính toán trước khoảng thời gian chờ và kế hoạch tài chính tương ứng, thay vì trông chờ khoản tiền theo phán quyết.
Không cắt đứt liên lạc với bên thua. Nhiều vụ được giải quyết êm trong giai đoạn này: bên thua rút đơn, hai bên thoả thuận lịch trả, đôi khi kèm giảm một phần lãi để đổi lấy việc trả nhanh. Mọi thoả thuận phải bằng văn bản, ghi rõ việc rút đơn và hệ quả nếu không thực hiện.
Giữ kín thông tin. Không bình luận về đơn của bên thua trên mạng hay với khách hàng chung. Khi ngân hàng hay đối tác hỏi, chỉ cần nói phán quyết đang được toà xem xét theo yêu cầu của bên kia, chưa có kết quả.
Nếu vụ việc giá trị lớn và bạn chưa có luật sư theo, đây là lúc nên có. Để có ý kiến sơ bộ về sức nặng của đơn bên kia, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, kèm bản đơn và phán quyết.
Nếu phán quyết vẫn bị huỷ
Kịch bản xấu nhất cần được tính trước. Bảng dưới giúp bên thắng biết các hướng đi tiếp.
| Tình huống sau khi huỷ | Hướng đi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hai bên còn tin trọng tài | Thoả thuận đưa tranh chấp ra trọng tài lần nữa | Rút kinh nghiệm từ lý do bị huỷ, chọn thủ tục chặt hơn |
| Không thoả thuận được | Một bên khởi kiện tại toà án | Kiểm thời hiệu khởi kiện với luật sư |
| Bên thua có thiện chí trả | Thương lượng hoặc hoà giải thương mại | Lập văn bản hoà giải thành rõ ràng, có lịch trả |
| Tài sản bên thua có dấu hiệu bị chuyển đi | Trao đổi ngay với luật sư về biện pháp bảo vệ | Không tự ý dùng biện pháp ngoài pháp luật |
Phán quyết bị huỷ không có nghĩa bên thua thắng. Tranh chấp quay lại điểm xuất phát, và bộ chứng cứ bạn đã dày công chuẩn bị vẫn còn nguyên giá trị.
Câu hỏi thường gặp
Bên thắng có bắt buộc phải gửi ý kiến cho toà không?
Không bắt buộc, nhưng không gửi là bỏ lỡ cơ hội bảo vệ phán quyết. Ý kiến bằng văn bản giúp hội đồng xét đơn thấy rõ hồ sơ tố tụng từ phía bên thắng, nhất là với những lập luận về thủ tục.
Trong lúc toà xét đơn huỷ, có được yêu cầu thi hành phán quyết không?
Theo Luật Trọng tài thương mại 2010, quyền yêu cầu thi hành phát sinh khi bên thua không tự nguyện thi hành và cũng không yêu cầu huỷ. Khi đơn huỷ đang được xét, bên thắng thường phải chờ kết quả.
Bên thắng có thể đề nghị toà cho hội đồng trọng tài sửa sai thay vì huỷ không?
Luật cho phép hội đồng xét đơn tạm đình chỉ việc xét đơn để hội đồng trọng tài tiến hành lại tố tụng nhằm loại bỏ căn cứ huỷ, khi có yêu cầu của một bên và việc khắc phục làm được. Đây là lựa chọn đáng cân nhắc nếu thiếu sót có thật nhưng sửa được.
Nếu bên thua rút đơn huỷ thì sao?
Khi đơn được rút và toà đình chỉ việc xét đơn, phán quyết tiếp tục được thi hành theo thời hạn. Nếu việc rút đơn đi kèm thoả thuận trả tiền, hãy lập văn bản rõ ràng trước khi bên thua rút.
Có thể thương lượng với bên thua trong lúc chờ toà không?
Có. Thương lượng không ảnh hưởng tới quyền bảo vệ phán quyết của bạn ở toà. Nhiều vụ được giải quyết trong giai đoạn này nhờ hai bên cùng muốn tránh rủi ro của phiên xét đơn.
Phán quyết bị huỷ thì chi phí trọng tài đã bỏ ra có lấy lại được không?
Việc này phụ thuộc vào cách giải quyết tranh chấp tiếp theo và thoả thuận của các bên. Khi tranh chấp được giải quyết lại, bạn có thể đưa yêu cầu liên quan tới chi phí vào vụ việc mới; luật sư sẽ tư vấn cụ thể.